18/06/2019 04:17:00 PM
Nghề đan

Nghe lão nói, anh chàng học nghề ngẫm ra được nhiều điều. Vật liệu nghề đan của lão đâu chỉ có bằng tre. Bà Rá là người chuyên đi chợ huyện mua hàng cho lão. Ngoài tre trong vườn thì còn phải mua cây trập (đan rá), cây giang (đan dần), cây nứa (đan sàng), cây mây (đan rế)...

 

Làng nghề đan nằm cạnh sông Cày bao bọc những rặng tre ken dày. Làng đan bây giờ chỉ còn lại duy nhất một nghệ nhân theo nghề là lão Rổ. Đúng là lão Rổ thật. Khuôn mặt đậu mùa từ khi sinh ra đã để lại chằng chịt những vết sẹo lỗ chỗ. Lão khoái cái tên Rổ vì nghề của lão là đan rổ.
 
Vợ lão tên là Rá, đây là cô vợ hai. Vợ đầu chết sớm khi chưa có con. Lão thích cô này vì cái tên. Rổ, Rá cặp lại mà sinh ra một cô gái có nước da trắng hồng, thân hình dỏng cao như người mẫu. Lão đặt tên con là Tre - Nguyễn Thị Thanh Tre. Tre không chịu, lão bảo: "Mày dáng cao vong vỏng như thân tre ngà thì tao đặt là Thanh Tre, đúng quá còn chê gì nữa".
 
Mãi sau, có một họa sỹ chuyên vẽ đề tài nông thôn gặp Tre liền nhờ làm người mẫu. Từ đó, cái tên Thanh Tre được thay bằng Thanh Trúc và bức tranh "Bé Thanh Trúc" ngồi trên cái ghế tre do ông Rổ đóng đã trở thành bức họa nổi tiếng được đem đi triển lãm quốc tế và bán cho một thương gia nước ngoài.
 
Ngày ấy, tôi cùng đám trai làng mê Thanh Trúc như điếu đổ. Nhà Thanh Trúc nuôi một con chó dữ, lão Rổ đặt tên là Măng. Con Măng tinh khôn lắm, luôn quẩn quanh bên cô chủ. Tôi biết Măng khoái khẩu món cá đồng nướng nên tối nào muốn đến tán tỉnh em Trúc thì trưa đó phải lặn lội ngoài mương để bắt cho kì được mấy chú rô ron bụng phình trứng, dụi vào đống rạ khô nướng đến khi thân hình tròn căng nứt nẻ, thịt cá rô trắng bông bọc trong lá chuối khô mà mùi thơm vẫn cứ rịn ra.

Tôi vừa thập thò đến cổng nhà Trúc đã thấy chân mình cái gì cọ vào rin rít, ướt át, ấm nóng. Hóa ra là Măng. Thanh Trúc bảo: "Con Măng tinh thật chưa thấy anh đâu đã thấy nó rối rít đuôi cứ ve vẫy và vọt ra ngoài ngõ là em biết ngay!". Nhà lão Rổ nhiều khách. Khách của lão là bạn già nghiện nước chè xanh và hút rít thuốc lào.

Cũng lạ, món thuốc lào hút vào say đứ đừ này lại kén điếu lắm. Cái nỏ điếu lòe ra như dáng một bông hoa lửa, nước điếu thì đậm đà. Lão bảo: "Chỉ có điếu tre mới ngon chứ hút cái điếu bằng kim loại khói thuốc không say được, nó vô cảm lắm, cứ lành lạnh, trơn nhẵn".

Ống điếu lão làm khá cầu kì. Đó là loại tre chết "róc", tre già đã chết khoảng một phần ba từ ngọn xuống. Thường, một bụi tre lớn mới có vài cây chết "róc". Lão thường chọn tre tháng ba "Tre non tháng ba bằng tre già tháng tám". Khoảng giữa điếu bao giờ cũng có một mắt tre được lão khéo léo khoan thủng, còn nỏ điếu là một kì công. Đó là gốc cây chè già, loại chè được trồng trên vùng đồi hút hết tinh chất gió sương, lá thì uống, gốc làm nỏ điếu.

Gốc chè được lão triện nhẵn, khoan thủng tạo những dáng đẹp lạ. Khi hút, khói thuốc ngấm qua vị thân chè tạo ra một hương vị riêng, lại chiêu một ngụm nước chè xanh đặc chát thì chỉ có thăng hoa, say đứ đừ. Khách đến nhà lão thường ngồi trên cái chõng tre lão đóng, ngồi xếp bằng ả. Nước chè của lão đựng trong cái gáo dừa chứ bằng bát sứ là vứt! Gáo dừa có chất gì vậy? Lão bảo: "Cái đó là duyên giữa gỗ và nước, đời này không có duyên là vứt!".

Lão Rổ có bộ đồ nghề cha truyền con nối thật tinh xảo, giống như dụng cụ của một bác sỹ ngoại khoa chuyên mổ xẻ. Thôi thì đủ cả: đục to, đục nhỏ rồi chàng, khoan, cưa, dao chẻ, dao vót, bào tròn, bào vuông...

Đặc biệt là cái khoan có dây được làm bằng da bò từ mấy đời săn chắc. Lũ trẻ chúng tôi cứ xúm quanh lão để nhờ lão làm diều. Lão hỏi: "Đố các cháu biết. loại nào tre đực, tre cái?". chúng tôi ngẩn ra tò te: "Cây làm gì có đực, cái nhỉ? Có phải như con này con nọ đâu. Thôi thì, tre cái đẻ măng, còn tre đực thì…".

Lão cười khà khà, mắt nheo nheo, đó là bệnh nghề nghiệp của lão: "Tre đực là dày mắt ruột đặc, tre cái là mắt thưa, thẳng hơn, dễ chẻ, còn tre nào mà chẳng đẻ măng". Cái tiếng "măng" lão nói to, dứt khoát làm con Măng tưởng gọi mình giật nảy, cuống quýt chạy lại ve vẫy đuôi tỏ vẻ thân thiện với lũ trẻ chúng tôi.

Có người đến nhà lão tìm học nghề, anh này cũng khéo tay. Lão giao cho khâu khó nhất-đục mọng. Tre già ở lớp ngoài nhưng trong lại non, đục không khéo là vỡ liền. Anh này cũng khôn khoan hai mũi sau đó mới đục. Được! Lão chấp nhận - Còn chốt! Đục tròn, chốt tròn ống tre vỡ ra. "Thôi rồi bạn ơi! Khâu sát hạch không vượt qua được. Đục lỗ tròn nhưng chốt phải vuông mới khít được như kiểu trời tròn đất vuông ấy mà".

Nghe lão nói, anh chàng học nghề ngẫm ra được nhiều điều. Vật liệu nghề đan của lão đâu chỉ có bằng tre. Bà Rá là người chuyên đi chợ huyện mua hàng cho lão. Ngoài tre trong vườn thì còn phải mua cây trập (đan rá), cây giang (đan dần), cây nứa (đan sàng), cây mây (đan rế).

Bà Rá là người xởi lởi, lúc nào miệng cũng bỏm bẻm nhai trầu, chưa thấy người đã nghe giọng cười rộn rã. Nhưng bà chọn vật liệu rành lắm. Có thứ sờ bằng tay, nhìn bằng mắt và có khi ngửi bằng mũi nữa mới đánh giá được chất lượng.

Chưa bao giờ thấy lão Rổ phàn nàn về việc chọn mua vật liệu của bà. Hình như, trời sinh ra để hai người làm nghề này vậy. Hầu như đồ dùng hàng ngày của dân làng toàn là đồ lão tặng nên nhà lão bao giờ cũng được ăn cá tươi do dân làng đánh được đem cho. Lão bảo, có gì đâu, sinh ra ở đất này từ nhỏ, lão đã thuộc cả mương máng, sông lạch nên đồ lão làm ra cũng đã được đo đạc, ướm thử bằng linh cảm của mình.

Thanh Trúc học giỏi môn hóa, suốt ngày ngồi pha chế hết màu này đến màu khác. Màu được làm từ rễ khoai, lá môn, đọt bầu đâm đâm giã giã, tạo ra thứ sơn thực vật dính bệt hơn cả nhựa keo, phết lên các nông cụ bắt mắt, ít khi phai màu. Trúc cứ thế lớn lên, ngày một phổng phao và thi đậu vào khoa hóa chuyên ngành sản xuất tái tạo đồ nhựa phế phẩm.

Sản phẩm do cô nghiên cứu và sản xuất cũng đại trà theo dây chuyền công nghiệp, mẫu mã y hệt nhau, cũng là rổ, rá, bàn, ghế nhưng tất tật đều bằng nhựa tái sinh với muôn màu, muôn vẻ. Rồi cô được đi nghiên cứu sinh sang nước mà ngày trước ông họa sỹ đưa tranh "Bé Thanh Trúc" đi triển lãm. Không ngờ, người mua tranh ngày ấy tình cờ gặp và nhận ra cô trong một cuộc trưng bày sản phẩm ở gian hàng Việt Nam, lại là đồ tre mây của bố cô làm.

Mối tình không biên giới giữa kỹ sư hóa chất Thanh Trúc với con trai nhà thương gia đã bén nồng. Họ quyết định về làm đám cưới ở làng đan. Khách mời là chục ông Tây, bà đầm lỉnh kỉnh những máy quay phim, chụp ảnh, vừa về dự đám cưới vừa được tham quan làng nghề đã được lên truyền hình mấy lần với những bộ sưu tập rổ, rá, dần, sàng truyền thống lâu đời của người Việt.

Thanh Trúc gửi giấy mời bạn học cũ bằng một tấm thiệp độc đáo được làm bằng một phiến tre già với nét hoa văn cầu kỳ, tinh xảo do bố cô dày công chạm trổ trước cả tháng. Đám cưới rất độc đáo, dân làng huy động toàn bộ chõng tre, bàn tre, ghế tre của cả làng cho khách ngồi dự tiệc. Còn dụng cụ làm bếp cũng toàn bằng tre cả.

Dân Tây tận mắt được nhìn những hạt gạo, hạt nếp xay, giã, dần, sàng trắng muốt, lại được tận tay bắt những con cá tươi nhầy nhớt từ cái oi con vịt đan bằng tre căng phồng lại được xếp bằng rít thuốc lào, uống nước chè xanh, mắt cứ say đứ đừ, miệng cứ "ok", "thank you". Lão Rổ hể hả dắt tay bà Rá đi giữa đám thực khách, miệng cứ rối rít gọi con: "Tre ơi! Tre ơi!". Rồi sực nhớ ra, lão lại ngượng nghịu cười "Thanh Trúc! Thanh Trúc!".

Chỉ có con Măng đã già, mắt kèm nhèm nằm ở góc vườn buồn bã. Nó không còn nhận ra tôi. Sực nhớ, tôi đi ra bếp sau vườn, chọn một chú cá rô béo nhất, tự mình nướng theo đúng khẩu vị của Măng ngày trước, bọc vào cái lá chuối khô quen thuộc, bước lại gần Măng.

Măng khịt khịt mũi, nhổm lên rồi nhảy cẫng rối rít, giơ hai chân trước cào cào vào người tôi, cái mũi hít hít gói cá nướng tôi cầm. Từ mắt nó rỉ ra dòng nước nóng hổi. Xung quanh tôi, cả rặng tre vườn dường như cũng bửng tỉnh, hòa chung với không khí đám cưới nhà quê. Tre đan vào nhau xào xạc, xào xạc…
 
Nguyễn Ngọc Phú (Hội Văn nghệ Hà Tĩnh)

 Ý kiến của bạn |   Gửi tin qua E-mail |   Bản để in
Tin liên quan
  • Lối về tuổi cũ (12/06/2019)
  • Bơ vơ ở phố (06/06/2019)
  • Con chữ và xác chữ (15/05/2019)
  • Đi qua thương nhớ (10/05/2019)
  • Kim Loan (26/04/2019)
  • Sắc màu yêu thương (05/04/2019)
  • Hương vị mối tình đầu (03/04/2019)
  • Theo cánh hoa Pơ lang (29/03/2019)
  • Lối về (27/03/2019)
  • Hạnh phúc của má (20/03/2019)
Các tin khác
  • Hồng gai (16/07/2019)
  • Hoa cau nở muộn (09/07/2019)
  • Như một giấc mơ... (01/07/2019)
  • Tình xưa (25/06/2019)
  • Ngôi sao bé nhỏ (13/03/2019)
  • Hạnh phúc giản đơn (06/03/2019)
  • Một chuyện tình (05/03/2019)
  • Cổ tích mùa xuân (26/02/2019)
  • Qua cơn hoạn nạn (20/02/2019)
  • Cánh cửa mùa xuân… (12/02/2019)

Video

Khai mạc Trại hè Việt Nam 2018
Vẫn sáng màu hè ấy
Ngày về phiên chợ
Hồng gai
Vui cười: Hãy đi tìm vợ cậu thôi!
Chạm vào tháng ba
Nhớ Tết quê
Mùa ngóng tết thần tiên
Tháng Chạp của mẹ
Những ngày cuối năm
Một cõi thu riêng
Thắng cảnh bạn thích nhất?
Vịnh Hạ Long
Phong Nha - kẻ Bàng
Cát Bà
Đảo Phú Quốc
Fanxipang